Luksemburg (Luxemburg)

Luksemburg to najmniejszy, lecz najbogatszy z krajów Unii Europejskiej. Uważany jest ponadto za raj podatkowy, nic więc dziwnego, że osób chętnych do prowadzenia działalności gospodarczej na jego terenie jest z każdym rokiem coraz więcej. Przedsiębiorca, który zdecyduje się założyć swoją firmę w Luksemburgu, może działać jako podmiot jednoosobowy (s.a.r.l.), cooperative (maksymalnie siedmiu wspólników, ich udziały są niezbywalne), association momentanee (joint venture, tworzona w konkretnym celu, nie posiada osobowości prawnej), także w formie spółki akcyjnej (societe anonyme), czy cywilnej (societe civile). Największym zainteresowaniem cieszą się jednak spólka z ograniczoną odpowiedzialnością (societe en commandite simple s.e.c.s.) i spółki partnerskie (societe en nom collectif). Małe przedsiębiorstwa rodzinne oraz rzemieślnicze decydują się często na utworzenie spółki partnerskiej. Aby założyć societe en nom collectif potrzeba co najmniej dwóch osób, posiadających zdolność do czynności prawnych. Wysokość podatku dochodowego, płaconego przez wspólników, zależy od ilości posiadanych przez nich udziałów. Przed rozpoczęciem działalności konieczne jest sporządzenie umowy spółki. Największą popularnością wśród małych i średnich przedsiębiorców cieszy się spółka z o.o. Aby rozpocząć działalność, należy złożyć wniosek w Ministerstwie do Spraw Małych i Średnich Przedsiębiorstw. Urzędowe formularze dostępne są w Izbie Przemysłowo-Handlowej oraz w wyżej wspomnianym Ministerstwie (koszt ok. 25 €). Rejestracji należy dokonać w ciągu miesiąca od utworzenia firmy. Wnioskodawca musi udokumentować swoją stabilną sytuację finansową, a także przedstawić zaświadczenia potwierdzające jego kwalifikacje (np. dyplom ukończenia studiów). Cała procedura trwa ok. dwóch miesięcy. Kolejnym krokiem jest zgłoszenie firmy do właściwego miejscowego Urzędu Podatkowego, a w przypadku zatrudnienia pracowników – także do Toważystwa Ubezpieczeniowego. Firmy płacą 20% albo 30% podatku od swoich dochodów oraz 4% podatku na fundusz dla bezrobotnych. W Luksemburgu obowiązuje najniższa stawka podatku VAT – 15%.

Wniosek o pośredniczenie w organizacji stażu w Wielkim Księstwie Luksemburga powinien zostać złożony przez kandydata w 3 egzemplarzach w swoim Wojewódzkim Urzędzie Pracy bądź jego Filii, Do wniosku kandydat dołącza poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię paszportu, poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię dokumentu ukończenia szkolenia zawodowego (wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język francuski. angielski lub niemiecki), życiorys w jednym z trzech uzgodnionych języków. Wniosek powinien być wypełniony czytelnie, wielkimi literami w jednym z trzech uzgodnionych języków. Wojewódzki Urząd Pracy przekazuje wniosek wraz z załącznikami do Departamentu Rynku Pracy Ministerstwa Gospodarki i Pracy. W tym departamencie sprawdza się czy kandydat spełnia warunki przyjęcia na staż zgodnie z umową. Następnie dyrektor lub osoba upoważniona przez dyrektora opieczętowuje, podpisuje i przesyła wniosek do Administracji Zatrudnienia w Luksemburgu. Jeśli kandydat znalazł już miejsce stażu w Luksemburgu, do wniosku powinny być dołączone dwa egzemplarze umowy o pracę. Po otrzymaniu dokumentów, Administracja Zatrudnienia sprawdza. czy warunki przyjęcia na staż są spełnione, podpisuje formularz i odsyła dwa egzemplarze do Departamentu Rynku Pracy w Warszawie, który z kolei przekazuje jeden, egzemplarz kandydatowi. Kandydaci będą mogli być przyjęci na staż tylko wówczas, gdy pracodawcy pragnący ich zatrudnić zobowiążą się do ich wynagradzania zgodnie ze stawkami przewidzianymi w przepisach i układach zbiorowych. Kandydaci. którzy nie mają ustalonego miejsca stażu w Wielkim Księstwie podlegają tej samej procedurze. W takim przypadku, Administracja Zatrudnienia zobowiązuje się, w miarę możliwości, znaleźć miejsce stażu, Po znalezieniu miejsca stażu Administracja Zatrudnienia, wzywa pracodawcę. aby sporządził umowę o pracę. wyraża swoją zgodę i odsyła dwa egzemplarze formularza, wraz z umową o pracę do Departamentu Rynku Pracy w Warszawie, który przekazuje jeden egzemplarz kandydatowi. Kandydat jest zobowiązany zgłosić swoje przybycie do Luksemburga w ciągu 48 godzin do wydziału policji ds. cudzoziemców lub do administracji gminnej w miejscu zamieszkania. Stażysta może rozpocząć pracę tylko wówczas, gdy wypełniona została powyższa procedura. Uzyskaniem zezwolenia na pracę zajmuje się pracodawca.

Zdarza się jej jeszcze czasami zostawić w otwartym kabriolecie telefon komórkowy. Na przytomną uwagę koleżanki, rodowitej mieszkanki Luksemburga, gdy po kilku godzinach telefon jest jeszcze na swoim miejscu: “Masz szczęście, że w pobliżu nie było Polaków”, reaguję tylko pełnym zmieszania uśmiechem… Bo cóż można odpowiedzieć, gdy na co dzień współpracuje się z wymiarem sprawiedliwości i dobrze wie, że od kiedy do Luksemburga zaczęli przyjeżdżać masowo nasi rodacy, wyraźnie pogorszyły się statystyki dotyczące kradzieży. Jest to tym bardziej deprymujące, że w kraju ludzi pracowitych, solidnych i uczciwych, jakim jest Wielkie Księstwo, przywłaszczanie sobie cudzego mienia uznaje się za jedno z najbardziej odpychających przestępstw…Danuta Stypuła, tłumacz przysięgły języka francuskiego, coraz częściej musi się wstydzić za rodaków, choć przyznaje, że stara polska emigracja cieszy się tam doskonałą opinią.

Od geografa do tłumacza

Ona sama trafiła na luksemburską ziemię z powodu… francuskiego bezrobocia. Absolwentka geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie bardzo chciała znaleźć w Polsce pracę związaną z ochroną środowiska, lecz jej się to nie udało. Potem z powodów rodzinnych wyemigrowała do Francji. Osiedliła się w Charleville w Ardenach, gdzie - na kursach i jako samouk - szybko przyswoiła sobie francuski. - Chciałam znaleźć pracę, a w moim zawodzie geografa nie było to wówczas we Francji możliwe. Tamtejsza administracja potraktowała mnie jednak niezwykle życzliwie. Zaproponowano mi, bym podjęła studia w kierunku ekonomii, prawa i administracji, po których - jak zapewniono - będę mogła znaleźć pracę - wspomina Danuta Stypuła początki swojej przygody z emigracją.

Tak się jednak nie stało. Po ukończonych studiach podjęła zatem współpracę z francuską Izbą Handlową - jako tłumacz. Szybko zdała uprawniający ją do wykonywania tego typu pracy egzamin państwowy. Jednak po pewnym czasie bezrobocie w Ardenach pchnęło ją do poszukiwania zajęcia w nieodległym Luksemburgu.

Znalazła pracę w firmie, która, handlując winami, eksportowała je także do Polski.

- Zdecydowałam się na dojazdy. Dwa razy w tygodniu pokonywałam, rano i wieczorem, odległość 150 km. Podobnie postępowało wielu Francuzów. Bezrobocie w Ardenach, tuż po zamknięciu hut stali, jedynej na tych terenach gałęzi przemysłu, wynosiło wówczas ok. 30 proc. - opowiada emigrantka z Polski.

Dopiero w 1996 r. udało jej się znaleźć stałą pracę w Luksemburgu. Pracując jako redaktor wydania w RTL 7, przygotowywała programy dla stacji szwajcarskiej i austriackiej, w czym pomogła jej dobra znajomość języka niemieckiego. W telewizji pracowała do 2003 r.

Dopiero od niedawna prowadzi własną firmę - jako tłumacz przysięgły języka francuskiego. Współpracuje z różnymi spółkami prowadzącymi interesy z Polską, z luksemburskim wymiarem sprawiedliwości, który w przypadku konieczności przesłuchania Polaka, czy to na policji, czy przed sądem, prosi ją o tłumaczenie zeznań podejrzanego. Od stycznia tego roku świadczy również usługi na rzecz nowo otwartej Ambasady RP w Luksemburgu.

Bogate doświadczenia we współpracy z Luksemburczykami pozwalają jej na sformułowanie opinii, że są to niezwykle uczciwi, solidni i kompetentni szefowie i współpracownicy.

- Stosunki w pracy są raczej nieformalne, koledzy mówią sobie po imieniu. Każdy stara się jak najlepiej wykonywać swoje obowiązki. Luksemburczycy bardzo wiele wymagają od siebie i tego samego oczekują od innych. Potrafią docenić rzetelną pracę i starają się pomóc, np. dając jakieś zlecenia komuś, kto pracuje dobrze i uczciwie, a na przykład nie najlepiej mu się wiedzie. Można ich jednak raz na zawsze zrazić do siebie niedotrzymaniem słowa, terminu w ważnej sprawie - opowiada Polka z Luksemburga. - Na renomę, przyjaźń, trzeba sobie zapracować. Luksemburczycy mają niewielu przyjaciół, ale są to prawdziwe przyjaźnie, a nie powierzchowne znajomości.

Barierą niełatwą do pokonania, także dla rodowitych mieszkańców, jest uzyskanie zaproszenia do kogoś do domu. Ludzie żyją niejako sami dla siebie, dla swoich bliskich, a jeśli się już z kimś spotykają, to czynią to raczej w różnych klubach, np. sportowych czy w kółkach zainteresowań, np. teatralnych, muzycznych itd.

Wywodząca się najczęściej ze Śląska i z okolic Poznania “stara”, czyli przed- i powojenna polska emigracja cieszy się w Luksemburgu bardzo dobrą opinią. - Polacy uchodzą za rzetelnych pracowników, ponadto potrafili świetnie się wkomponować w zupełnie nowe dla nich i odmienne środowisko. Nauczyli się luksemburskiego. Zresztą i teraz ktoś, kto przyjeżdża tutaj do pracy z myślą, żeby osiedlić się na stałe, uczy się miejscowego języka, postępuje zgodnie z przyjętymi normami i zwyczajami i dlatego szybko zostaje zaakceptowany - opowiada Danuta Stypuła. - Polacy są lubiani, w przeciwieństwie np. do Francuzów, którzy uważają, że cały świat powinien kręcić się wokół nich, m.in. także ucząc się ich języka. Niektórzy z nich, mieszkając w Luksemburgu od lat, nie potrafią nawet zdania wypowiedzieć po luksembursku…

Przyjezdnych do pracy nie jest jednak zbyt wielu. Tamtejszy rynek pracy, przy 5-proc. bezrobociu, nie obfituje w oferty zatrudnienia. Ostatnio zdarzają się np. propozycje pracy dla bankowców, finansistów, ale muszą to być ludzie władający biegle językami: francuskim, niemieckim i luksemburskim.

Polak ma szanse na zatrudnienie w Luksemburgu, jeżeli tutejszy pracodawca udowodni, że pracownik znad Wisły jest mu niezbędny, gdyż z uwagi na wyjątkowe kwalifikacje, jakie posiada, nie może go zastąpić rezydent Luksemburga ani też mieszkaniec Francji, Belgii i Niemiec, graniczących z Wielkim Księstwem, z którymi Luksemburg podpisał umowy o pierwszeństwie w dostępie do swojego rynku pracy.

W Luksemburgu pracuje się i mieszka spokojnie, bezpiecznie. - Jeszcze niedawno było tu w zwyczaju pozostawianie na zewnętrznym parapecie okiennym portmonetki z pieniędzmi dla obwoźnych sprzedawców chleba, jajek i mleka, którzy sami wyjmowali sobie należność i wydawali resztę. Nikt z przechodniów nie tknął tych pieniędzy. Wielu ludzi, choć coraz rzadziej, zostawia na ulicy otwarte samochody albo nie zamyka na noc drzwi na taras - opowiada Danuta Stypuła. - Szkoda, że od kiedy zaczęli tu częściej pojawiać się Polacy, robi się coraz mniej bezpiecznie. Nasza opinia narażana jest na szwank przez cwaniaków. Coraz częściej przyjeżdżają tu zorganizowane szajki, wyposażone w narzędzia, pozwalające włamywać się do sklepów i do mieszkań. Złodzieje dysponują np. specjalnymi torbami, za pomocą których udaje im się pokonywać bez przeszkód bramki w supermarketach i wynosić z nich np. sprzęt elektroniczny.

Trzy lata temu, wkrótce po tym, jak policja zatrzymała grupę Polaków włamującą się do aut, jedna z gazet napisała, że liczba kradzieży radioodtwarzaczy spadła o… 98 proc. Polacy są sprawcami trzech czwartych kradzieży w Luksemburgu i słyną ze złodziejstwa, tak jak mieszkańcy byłej Jugosławii ze swojego wybuchowego temperamentu i skłonności do awantur i ulicznych bójek.

Równi i równiejsi

Ważnym tematem w życiu Luksemburga jest Unia Europejska, gdyż Wielkie Księstwo to siedziba wielu instytucji unijnych, co ma swoje zalety, ale też i wady. Już szeregowi urzędnicy europejscy zarabiają nieźle. Urzędnicy mianowani, pracujący od paru lat, inkasują miesięcznie często powyżej 5 tys. euro; zarobki szefów departamentów przekraczają nawet 10 tys. euro (dodajmy od razu, że pracownicy z nowych krajów członkowskich, w tym Polski, dostają znacznie mniej, bo ok. 2 tys. euro). Napędza to gospodarkę - urzędnicy dużo zarabiają, więc dużo też wydają na luksusowe towary i usługi, jednocześnie jednak sztucznie zawyża średnią krajową dochodów “zwykłych” mieszkańców Luksemburga, z których wielu zarabia ok. 2 tys. euro, a początkujący w zawodzie są wynagradzani nierzadko na poziomie minimum socjalnego, wynoszącym 1503 euro miesięcznie. Wysokie dochody eurourzędników mają ponadto wpływ na wzrost cen wielu towarów i usług, przede wszystkim czynszów, nieruchomości itd.

10 sierpnia tego roku “Luxembourger Wort” (”Słowo luksemburskie” - główny miejscowy dziennik) w artykule pt. “Złudzenia i rozczarowania w zwalczaniu biedy w Luksemburgu”, podał, że według danych zwalczającej biedę organizacji EAPN (European Anti Poverty Network) aż 11,4 proc., czyli ponad 50 tys. mieszkańców Wielkiego Księstwa żyje poniżej granicy ubóstwa. Wielu spośród otrzymujących najniższe wynagrodzenie nie może sobie pozwolić na odpowiednie mieszkanie.

Miesięczny koszt wynajęcia niewielkiego lokum to 600 euro, do tego trzeba doliczyć opłaty m.in. za gaz, elektryczność (ok. 150 euro miesięcznie), abonament telewizyjny (18 euro). Koszt najtańszego paliwa to 1,13 euro za litr. Na wyżywienie jednej osoby należy wydać minimum 200 euro w miesiącu. Ceny w hipermarketach są wyższe od francuskich i niemieckich, dlatego wielu mieszkańców Wielkiego Księstwa udaje się tam co tydzień na większe zakupy.

Życie w Luksemburgu może być przyjemne, ale jest to też kraj, w którym pogoda panuje przede wszystkim dla bogaczy.

Sylwia i Tomasz Durysowie mieszkają w Luksemburgu od marca 2004 r. Pani Sylwia pracuje w Komisji Europejskiej, pan Tomasz jest prawnikiem w banku.- Luksemburg jest czysty, spokojny i bezpieczny. Ma bardzo dobrą sieć komunikacyjną, można łatwo dojechać nawet do najmniejszej miejscowości w kraju. Zaletą są również jasne zasady załatwiania spraw administracyjnych i urzędowych - mówią państwo Durysowie.

Przyznają, że znalezienie pracy w Luksemburgu nie jest łatwe. Główną barierę stanowi brak znajomości języków obcych. Luksemburczycy to multilingwiści, którzy w rozmowie płynnie przechodzą z jednego języka na drugi.

- Polak, jeśli chce pracować tutaj na budowie, powinien znać francuski, niemiecki, portugalski i włoski. Inaczej jest mu bardzo ciężko się porozumieć - zaznaczają rozmówcy.

Polacy muszą w Luksemburgu konkurować z Portugalczykami i Włochami, którzy podejmują się nawet najsłabiej płatnych zajęć. Problemem jest uzyskanie od rządu pozwolenia na pracę. Formalności mogą trwać nawet 5 miesięcy.

Warunki pracy w Luksemburgu są bardzo dobre. Pracownik ma tutaj dużo praw, które są przestrzegane. Zazwyczaj pracuje się od 9 do 17.30, z półtoragodzinną przerwą na lunch.

- Tutaj jest inna kultura pracy, ukierunkowana na pracownika, a nie na pracodawcę. Ten, kto ma rodzinę, ma też większe szanse w otrzymaniu pracy. Inaczej niż w Polsce. Zazwyczaj na początku dostaje się umowę na czas określony, która może opiewać nawet na kilka lat. Umowa na stałe to już sukces, zwłaszcza że potem pracodawca ma duże problemy ze zwolnieniem pracownika - opowiadają państwo Durysowie.

Luksemburg nie jest miejscem, gdzie można się szybko wzbogacić np. dzięki pracy sezonowej. Wyjazd na 2 - 3 miesiące nie będzie opłacalny, gdyż większość zarobionych pieniędzy trzeba będzie wydać na utrzymanie.

- Koszt utrzymania tutaj jest wręcz astronomiczny, jeden z najwyższych w Europie. Najwięcej pieniędzy trzeba przeznaczyć na wynajem mieszkania i opłaty oraz na jedzenie - ostrzegają nasi rozmówcy.

Ich zdaniem wysokie ceny i bariera językowa to największe problemy dla obcokrajowców przyjeżdżających tu do pracy.

- Niektórym osobom (zwłaszcza młodym) Luksemburg może wydawać się mały, zaściankowy. Jest to jednak idealne miejsce dla rodzin z dziećmi, szukających spokoju i bezpieczeństwa. Tutaj człowiek nie boi się o swoje życie, zdrowie i mienie osobiste. Kradzieże praktycznie się nie zdarzają.

Nasi rozmówcy przyznają, że czasami wydaje się, iż Luksemburg zatrzymał się trochę w czasie. Do niedawna istniała tu sieć handlowa “Monopol”, której placówki do złudzenia przypominały polskie sklepy z lat 80. Z jednej strony są tutaj wielkie korporacje, banki i instytucje unijne, a z drugiej strony zdarzają się korki w centrum miasta z powodu mycia znaków drogowych w godzinach szczytu.

W Luksemburgu nie ma konkurencji, walki o klienta. Na podłączenie do Internetu czeka się nawet miesiąc, bo na rynku działa kilka firm, które podzieliły kraj na regiony i każda obsługuje swój, więc klient i tak do niej przyjdzie.

- Tutaj czas płynie wolniej. Trzeba nauczyć się cierpliwości i przyzwyczaić się, że nic nie ma od razu. Wyjątkiem są sprawy administracyjne, załatwia się je szybko i sprawnie. Panie w okienkach są miłe i chętne do pomocy. Planujemy zostać w Luksemburgu na stałe, ponieważ ten kraj bardzo nam odpowiada - mówią państwo Durysowie.

Małgorzata Drobniak przyjechała do Luksemburga w październiku ubiegłego roku. Jak twierdzi, nie była to łatwa decyzja. Tym bardziej że w Polsce miała dobrze płatną pracę.- Blisko rok przygotowywałam się do wyjazdu, oswajałam z myślą, że będę z dala od rodziny, przyjaciół i moich miejsc. W Luksemburgu mieszka i pracuje mój narzeczony, który był jednym z pierwszych Polaków zatrudnionych w instytucjach europejskich, jeszcze przed naszą akcesją. Nie wyobrażałam sobie życia z nim na odległość. Nie było więc innej rady, jak się przeprowadzić. Okazało się, że mieszkanie za granicą jest ciekawym życiowym doświadczeniem - tłumaczy Gosia.

Po przyjeździe do Luksemburga nie musiała się martwić o mieszkanie i warunki życia. Mimo tak komfortowej sytuacji, nie było jej łatwo się zaaklimatyzować.

- Nie mogłam do końca zaakceptować faktu, że chwilowo nie mam pracy i jestem pośród całkiem obcych mi ludzi. Postanowiłam wykorzystać ten czas na naukę języków, zostałam słuchaczem Centre de Langues, państwowej szkoły językowej, najtańszej, bo dotowanej przez Księstwo - opowiada.

Małgosia od paru miesięcy pracuje jako niezależny korektor. Jej praca polega na sprawdzaniu tekstów tłumaczonych na język polski. Porównuje je z ich francuską wersją, poprawia ewentualne błędy merytoryczne, stylistyczne, gramatyczne i interpunkcyjne oraz przygotowuje materiał do druku.

- Nie myślałam, kupując opasłe słowniki języka polskiego, poprawnej polszczyzny czy wyrazów kłopotliwych, że tak spodoba mi się moja nowa praca. Co więcej, myślałam, że po wyczerpującym dniu, pełnym lektury poważnych tekstów, stracę chęć na czytanie literatury. Nic bardziej mylnego! Zaczęłam czytać jeszcze więcej, zwracając uwagę nie tylko na fabułę, ale także na konstrukcję zdań, stylistykę i interpunkcję - dzieli się swoimi przemyśleniami.

Praca ta ma swoje dobre, ale też i złe strony. Dużym plusem na pewno jest to, że jej czas jest nienormowany.

- Rano mogę chodzić na kursy językowe i spotykać się ze znajomymi, biegać, chodzić na basen, natomiast popołudniami pracuję. To, ile zarobię, zależy od tego, ile będę pracowała i jakie jest akurat zapotrzebowanie na korektę - wyjaśnia Małgosia.

Są też jednak minusy w statusie “wolnego strzelca”. Przede wszystkim trzeba nauczyć się samodyscypliny. Poza tym praca ta nie zapewnia wystarczających dochodów, pozwalających na utrzymanie się w tak drogim mieście, jakim jest Luksemburg.

Gosia na razie nie planuje powrotu do Polski na stałe, jednak jeździ do kraju bardzo często, odwiedza rodzinę i znajomych.

Życie w Luksemburgu ma swoje uroki. - Nie jest to wielkie, tętniące życiem miasto, do jakich byłam przyzwyczajona w Polsce. To raczej spokojne, bezpieczne miejsce, idealne dla kogoś, kto szuka spokoju i ciszy - zauważa Małgosia.

Luksemburg, idąc za przykładem swoich sąsiadów: Francji, Belgii i Niemiec, zdecydował się przedłużyć okres przejściowy w dostępie do swojego rynku pracy. Zwyciężyły obawy przed napływem taniej siły roboczej ze Wschodu, która - stosując stawki dumpingowe - miała rzekomo stanowić zagrożenie dla wysokich płac miejscowych pracowników. Niepokój może też poniekąd wynikać ze złych doświadczeń z zagranicznymi pracodawcami, którzy - mając swoje firmy w Luksemburgu, najczęściej przy granicy - rekrutują pracowników w krajach ojczystych, czyli w Belgii, Francji i Niemczech, co zmniejsza pulę wakatów dostępnych dla Luksemburczyków i może rodzić frustrację. W Luksemburgu, liczącym około 400 tys. mieszkańców, pracuje aż 60 tys. Francuzów, 31 tys. Belgów i 26 tys. Niemców.Według najświeższych oficjalnych danych, pochodzących ze stycznia br., opublikowanych przez publiczne służby zatrudnienia w Luksemburgu (Administration de l’Emploi - Adem), na początku tego roku bez pracy w Wielkim Księstwie pozostawało 10 700 osób, czyli 4,5 proc. populacji. Aktualnie luksemburskie mass media mówią już o 5-proc. bezrobociu.

Analizując dane z ostatnich kilku lat, dostrzec można, że bezrobocie w Luksemburgu systematyczne rośnie od lipca 2001 r., kiedy zanotowano spadek koniunktury (przykładowo w 2000 i 2001 r. bez pracy pozostawało mniej niż 5 tys. mieszkańców, a w 2003 r. było ich już niemal 8 tys.). Co roku w konkretnym miesiącu bezrobocie jest wyższe niż w tym samym miesiącu roku poprzedniego. To także tłumaczy chłodny stosunek Luksemburczyków do perspektywy otwarcia swojego rynku pracy.

Charakterystyczne jest, że bezrobocie, podobnie jak u nas, zawsze spada latem, kiedy łatwiej jest o różne zajęcia sezonowe, a rośnie zimą. Najmniej ofert pracy jest w styczniu i lutym, a najwięcej w maju.

Ponad połowa bezrobotnych to ludzie z najniższym wykształceniem, którzy zakończyli przygodę z edukacją po obowiązkowych dziewięciu latach nauki. Najwięcej bezrobotnych stanowią ludzie dojrzali - w wieku od 30 do 50 lat.

Biura Adem najczęściej dysponują miejscami pracy w budownictwie, ofertami pracy biurowej, przy produkcji (m.in. artykułów spożywczych), w wolnych zawodach. Mają też sporo propozycji dla sprzedawców.

Wielkie Księstwo to specyficzne miejsce zatrudnienia. Liczy zaledwie 400 tys. mieszkańców, więc jest rynkiem pracy ponad dwukrotnie mniejszym od Krakowa. Wielu ludzi zna się od pokoleń i nikogo nie dziwi fakt, że często stałe źródło dochodów zdobywa się tam przez znajomości, co w Europie Zachodniej, w przeciwieństwie do Polski, wcale źle się nie kojarzy. Czy nie jest bowiem naturalne, że ufamy człowiekowi, za którego uczciwość, solidność i kompetencje ktoś inny, o kim mamy dobrą opinię, poręczył?

Wydawałoby się, że państwo o niskim bezrobociu, z płacą minimalną brutto w wysokości 1503 euro miesięcznie i 8,69 euro za godzinę oraz płacami przeciętnymi w przemyśle (dane luksemburskiego urzędu statystycznego) na poziomie odpowiednio 4334 i 14,68 euro powinno być rajem dla pracowników z zagranicy. Jednak wcale tak nie jest. Rynek intratnych stanowisk jest dość ograniczony. Z drugiej strony Luksemburg stwarza jednak pewne możliwości osobom poszukującym zatrudnienia sezonowego.

Wielkie Księstwo, wraz z poszerzeniem Unii Europejskiej, otworzyło się na przybyszów z nowych krajów członkowskich, którzy mogą wjeżdżać na jego teren bez wizy, legitymując się dowodem osobistym, lecz nadal zachowało pewne obostrzenia prawne. Wszyscy, którzy mają zamiar w tym kraju poszukiwać pracy, muszą najpóźniej w ósmym dniu pobytu zarejestrować się w odpowiedniku naszego urzędu gminnego (Administration Communale). Obowiązuje też procedura uzyskiwania pozwoleń na pracę.

Pracy sezonowej nie ma zbyt wiele, ale można ją znaleźć w kawiarniach, ciastkarniach, restauracjach, hotelach, sklepach z pamiątkami. We wrześniu w rejonie Mozeli zaczyna się winobranie, które daje zajęcie wielu przyjezdnym z zagranicy. Pracy można poszukiwać w następujących miejscowosciach: Grevenmacher, Wormeldange, Greiveldange, Stadtbredimus, Remich, Wellenstein, Schwebsingen i Wintrange.

Tak jak wszędzie, największe szanse mają ci, którzy potrafią pojawić się o właściwej porze we właściwym miejscu. Czyli na początku sezonu. Wszędzie chętniej zatrudniani są ludzie, którzy mówią w obcym języku. W Luksemburgu przydaje się francuski i niemiecki, ale w sezonie turystycznym w cenie są wszelkie umiejętności w tym zakresie.

Luksemburczycy są ludźmi uporządkowanymi i dobrze zorganizowanymi, dlatego skuteczne mogą okazać się e-maile wysyłane do potencjalnych pracodawców… jeszcze w zimie. Przygotowując je warto pamiętać, że pracodawcę zawsze interesuje, czy kandydat spełnia jego konkretne oczekiwania. Dlatego nie warto rozsyłać tych samych listów do wielu osób, lecz za każdym razem pisać je pod konkretnego pracodawcę.

Nie ma obowiązku posiadania wizy, niezależnie od celu i czasu pobytu. W przypadku pobytu dłuższego niż 3 miesiące należy złożyć wniosek o udzielenie pozwolenia na pobyt dla obywateli Unii Europejskiej do:
Bureau de la population et des étrangers
9, rue Chimay (petit passage), L-1333 Luxembourg,
tel: (+352) 4796 2752 (lub 58)
Wraz z wnioskiem należy złożyć:
- ważny paszport lub dowód osobisty;
- akt urodzenia z tłumaczeniem;
- ew. akt małżeństwa z tłumaczeniem;
- umowę najmu mieszkania;
- 3 fotografie;
oraz w zależności od celu pobytu dodatkowe dokumenty:
1. Osoby zamierzające podjąć pracę (pracownicy najemni, stażyści) związaną z otrzymywaniem wynagrodzenia muszą posiadać pozwolenie na pracę, nie są jednak zobowiązane do uprzedniego ubiegania się o wizę lub pozwolenie na pobyt.
- pozwolenie na pracę;
2. Osoby podejmujące pracę w ramach tzw. samozatrudnienia są zobowiązane uwiarygodnić swój status poprzez okazanie dokumentów potwierdzających faktyczne prowadzenie działalności.
3. Osoby podejmujące studia powinny najpierw załatwić formalności związane z przyjęciem na uczelnię.
- zaświadczenie o przyjęciu na studia;
- dowód ubezpieczenia pokrywającego koszty leczenia na terenie Luksemburga (również najbliższa rodzina przebywająca razem ze studentem);
- wykazać, że posiadają wystarczające środki na utrzymanie;
Uwaga: Student otrzymuje roczne pozwolenie na pobyt, po zakwalifikowaniu się na następny rok studiów należy pozwolenie odnowić.
4. Emeryci i renciści oraz członkowie ich rodziny , aby uzyskać pozwolenie na pobyt powinni złożyć dodatkowo:
- zaświadczenie o wysokości posiadanej emerytury lub renty (powyżej tzw. minimex - ok. 1300 euro);
- dowód ubezpieczenia pokrywającego koszty leczenia w Luksemburgu;
5. Obywatele polscy którzy chcą zamieszkać w Luksemburgu sami lub z rodziną - bez prawa wykonywania pracy - powinni złożyć następujące dokumenty:
- udokumentować wysokość i źródło dochodów (wyciągi bankowe, przelewy itp.), które zostaną zweryfikowane i w zależności od sytuacji rodzinnej zainteresowanego zostanie podjęta decyzja o przyznaniu prawa pobytu. Kryteria są jednakowe dla obywateli wszystkich państw UE;
- dowód ubezpieczenia pokrywającego koszty leczenia w Luksemburgu;
Decyzja o udzieleniu pozwolenia na pobyt jest wydawana w ciągu 6 miesięcy od daty złożenia aplikacji. Pozwolenie na pobyt jest wydawane zazwyczaj na okres 5 lat lub na okres zezwolenia na pracę i dotyczy tylko terytorium Luksemburga. Następne pozwolenie na pobyt powinno być wydane na 10 lat.
Leczenie:
Aby uzyskać świadczenia zdrowotne należy przedstawić formularz serii E w kasie chorych, która wyda odpowiednie zaświadczenie. Jeżeli osoba zgłaszająca się do lekarza nie ma takiego zaświadczenia , zostanie obciążona opłatą w pełnej wysokości. Po przedstawieniu odpowiedniego formularza i dowodu zapłaty za świadczenia w kasie chorych, pacjent otrzyma częściowy zwrot kosztów. Jeżeli lekarz uzna, że konieczne jest leczenie szpitalne, wystawi zaświadczenie które należy przedstawić władzom szpitala wraz z formularzem E-111, o ile nie został on uprzednio złożony w lokalnej kasie chorych.
Kasa chorych zwraca koszty poniesione przez pacjenta poza tzw. udziałem własnym.
Należy kompletować wszystkie rachunki w celu uzyskania zwrotu kosztów, chociaż nie zawsze w pełnej wysokości, po złożeniu wniosku w lokalnej kasie chorych. Zaleca się wykupienie ubezpieczenia NW.
Informacje o usługach medycznych można uzyskać w:
Union de Caisses de Maladie, 125 Route d’Esch, Boite postale 1023, 1010 Luxembourg, tel. 00352/49.83.311 lub w jej lokalnym oddziale.

Uwagi:

Powyższe informacje mówią o wymaganiach teoretycznych. W praktyce uzyskanie pozwolenia na pracę, w związku z okresem przejściowym, jest bardzo trudne, co uniemożliwia również starania o zalegalizowanie pobytu. Okres 6 miesięcy oczekiwania na pozwolenie na pobyt, w praktyce jest z reguły dłuższy.

Luksemburg nie zdecydował się jeszcze na otwarcie swojego rynku pracy dla Polaków. Ale od 1 maja 2006 wprowadza pewne ułatwienia. Rząd luksemburski zapowiedział, że od 1 maja 2006 pozwolenia na pracę w takich sektorach jak rolnictwo, uprawa winorośli, hotelarstwo i usługi restauracyjne pozwolenia o pracę będą wydawane “od ręki”.

Zasady podejmowania pracy

Polacy pragnący pracować w Luksemburgu muszą mieć pozwolenie na pracę. Ubiega się o nie pracodawca. Wniosek składa w Ministerstwie Pracy i Zatrudnienia (Ministère du Travail et de l’Emploi). Przy rozpatrywaniu wniosku urząd musi brać pod uwagę sytuację na rynku pracy.

Legalizacja pobytu

Polacy podejmujący pracę w Luksemburgu powinni złożyć wniosek o udzielenie pozwolenia na pobyt dla obywateli UE. Wniosek składa się do Bureau de la Population et des étranges. Wymagane dokumenty: ważny paszport lub dowód osobisty oraz 3 fotografie, akt urodzenia z tłumaczeniem, umowa najmu mieszkania, oraz pozwolenie na pracę i dowód ubezpieczenia pokrywającego koszty leczenia w Luksemburgu. Decyzja jest podejmowana w ciągu 6 miesięcy. Pozwolenie na pobyt jest wydawane zazwyczaj na okres 5 lat lub na okres zezwolenia na pracę.

Poszukiwane zawody

Wysokiej klasy specjaliści, personel pomocniczy w instytucjach unijnych, lekarze, budowlańcy i ogrodnicy. Zgodnie z prawem można w ciągu tygodnia przepracować 40 godzin. Wynagrodzenie jest płatne raz lub dwa razy na miesiąc (pracownicy fizyczni muszą otrzymać wynagrodzenie dwa razy w miesiącu w odstępie 16 dni). Nadgodziny nie mogą przekraczać dwóch godzin dziennie albo trzech dni w miesiącu. Minimalna zapłata za nadgodziny to 150% dla pracowników umysłowych i 125% dla pracowników fizycznych. Płaca minimalna wynosi 1503,42 euro (ok. 5800 zł) i jest najwyższa w całej Unii Europejskiej.

Instytucje rynku pracy

Obywatele Europejskiego Obszaru Gospodarczego mają wolny dostęp do rządowych służb zatrudnienia w Luksemburgu. Odpowiednikiem polskiego powiatowego urzędu pracy jest ‘l’Administration de l’Emoloi’. Ogłoszenia z ofertami pracy można także znaleźć w głównych gazetach wydawanych w Luksemburgu: „Luxemburger Wort”, „Tageblatt” i „Republican Lorrain”. Popularne jest wysyłanie aplikacji bezpośrednio do wybranych firm lub szukanie pracy przez telefon.

Obywatele polscy zwolnieni są od obowiązku posiadania wizy, jednak na pobyt dłuższy niż 3 miesiące konieczne jest uzyskanie stosownego zezwolenia.

Poszukiwani pracownicy

W Luksemburgu największy popyt na pracowników istnieje głównie w handlu i przemyśle, w mniejszym stopniu w budownictwie oraz transporcie.

Pobyt

Nie ma obowiązku posiadania wizy, niezależnie od celu i czasu pobytu. W przypadku zamierzonego pobytu dłuższego niż 3 miesiące należy złożyć wniosek o udzielenie pozwolenia na pobyt dla obywatela Unii Europejskiej do: Bureau de la population et des étrangers, 9, rue Chimay (petit passage), L-1333 Luxembourg, tel. 0(0352)4 796 27 52 (lub 58). Wraz z wnioskiem należy złożyć: ważny paszport lub dowód osobisty, akt urodzenia z tłumaczeniem, ew. akt małżeństwa z tłumaczeniem, umowę najmu mieszkania, 3 fotografie oraz, w zależności od celu pobytu osoby zamierzające podjąć pracę (pracownicy najemni, stażyści) związaną z otrzymywaniem wynagrodzenia muszą mieć pozwolenie na pracę.

Decyzja w sprawie udzielenia pozwolenia na pobyt powinna być wydana w ciągu 6 miesięcy od daty złożenia aplikacji. Pozwolenie na pobyt jest wydawane zazwyczaj na okres 5 lat lub na czas obowiązywania zezwolenia na pracę i dotyczy tylko terytorium Luksemburga. Następne pozwolenie na pobyt powinno być wydane na 10 lat.
Uwaga: W informacjach tych mowa jest o wymaganiach teoretycznych. W praktyce uzyskanie pozwolenia na pracę, w związku z dwuletnim okresem przejściowym, jest bardzo trudne, co utrudnia również starania o zalegalizowanie pobytu. Okres oczekiwania na pozwolenie na pobyt w praktyce bywa dłuższy niż 6 miesięcy.

Pozwolenie na pracę

Obywatele nowych Państw Członkowskich, po znalezieniu pracy w Wielkim Księstwie Luksemburga, winni uzyskać pozwolenie na pracę. Do pracodawcy należy złożenie wniosku o wydanie pozwolenia na pracę w Ministerstwie Pracy i Zatrudnienia (Ministère du Travail et de l’Emploi).

Kryteria wydania zezwolenia na pracę

Stosowanym kryterium jest sytuacja na rynku pracy. Ustawa z dnia 28 marca 1972 r. (z późn. zm.) w sprawie zatrudnieniu obcokrajowców mówi w art. 27, że „Przyznanie i przedłużenie pozwolenia na pracę może zostać odmówione z powodów związanych z sytuacją na rynku pracy, zmianami w ramach rynku pracy lub jego organizacji”.

Prawo pracy

Umowa o pracę
Osoby pomiędzy 15 a 18 rokiem życia mogą zawrzeć umowę o pracę pod warunkiem, że uzyskają zgodę rodziców lub opiekunów. Umowa o pracę musi zostać zawarta w formie pisemnej i przedstawiona pracownikowi nie później niż w dniu rozpoczęcia pracy. Każda ze stron otrzymuje po jednej kopi umowy.

Umowa o pracę musi zawierać obowiązki pracownika, wysokość wynagrodzenia oraz dodatki do wynagrodzenia, godziny pracy. Umowy o pracę zawierane są zazwyczaj na czas nieokreślony.

Umowy na czas określony nie mogą w sumie przekraczać dwóch lat. Umowę na czas określony można zawrzeć maksymalnie dwa razy.

Umowa o pracę tymczasową

Pracownicy podejmujący pracę tymczasową zarejestrowani są w agencjach pracy tymczasowej.

Osoba podejmująca pracę w charakterze pracownika tymczasowego powinna otrzymać umowę o pracę w formie pisemnej w przeciągu dwóch dni od momentu rozpoczęcia pracy. Umowa taka musi zawierać między innymi przyczyny, dla których pracownik tymczasowy jest zatrudniony w firmie oraz okres zatrudnienia (ewentualnie minimalny czas zatrudnienia). Pracownik tymczasowy nie może pracować w ramach omawianej umowy o pracę dłużej niż 12 miesięcy (włączając przedłużenia umowy, których może być maksymalnie 2). Wynagrodzenie pracownika tymczasowego równa się wynagrodzeniu pracownika stałego wykonującego te same obowiązki.

Okres próbny przewidziany dla pracowników tymczasowych:

• 3 dni, jeśli pracownik zatrudniony jest na okres nie dłuższy niż miesiąc,
• 5 dni, jeśli umowa o pracę zawarta jest na dłużej niż miesiąc,
• 8 dni, jeśli umowa o pracę przekracza 8 dni.

Wynagrodzenie

Wynagrodzenie z reguły wypłacane jest w odstępach cotygodniowych bądź comiesięcznych. Pracownik fizyczny otrzymuje wynagrodzenie co najmniej 2 razy w miesiącu, w maksymalnym odstępstwie 16 dni. Podział ten nie zawiera nadgodzin oraz bonusów.

Na koniec każdego miesiąca pracodawca musi wystawić pracownikowi dokładne wyliczenia, które zawierają:

• metodę obliczania wynagrodzenia,
• czas pracy,
• przepracowane godziny pracy,
• wysokość wynagrodzenia

Minimalna pensja jest jednakowa dla wszystkich profesji. W styczniu 2005 roku minimalna miesięczna pensja wynosiła 1,466.77 euro.

Niewykwalifikowani pracownicy w wieku co najmniej 18 lat są uprawnieni do otrzymania minimalnej pensji w pełnej wysokości. Pensja pracowników wykwalifikowanych (wykształconych w danym kierunku, doświadczonych zawodowo) rośnie o 20% w stosunku do minimalnej pensji. Pracownicy w wieku 15 lat otrzymują 60% minimalnej pensji, w wieku 16 lat - 70% oraz w wieku 17 – 80%.

Godziny pracy

Tygodniowy wymiar pracy w Luksemburgu wynosi 40 godzin (8 godzin dziennie, z możliwością przedłużenia do 10 jeśli tydzień pracy składa się z 4 dni).

Nadgodziny obliczane są w perspektywie tygodnia. Nie mogą wynosić więcej niż dwie godziny dziennie lub trzy dni na miesiąc. Nadgodziny pracowników umysłowych wynoszą minimum 150% podstawowej stawki, natomiast pracowników fizycznych – 125%.

Urlop wypoczynkowy

Każdy pracownik ma prawo do 25 dni płatnego urlopu, pod warunkiem trzymiesięcznego nieprzerwanego zatrudnienia u jednego pracodawcy. Za każdy przepracowany miesiąc pracy, pracownik uprawniony jest do urlopu w wymiarze 1/12 w skali roku.

Święta państwowe, które uprawniają pracowników do wolnych od pracy płatnych dni:

• 1 stycznia – Nowy Rok,
• Poniedziałek Wielkanocny,
• 1 maja,
• Boże Ciało,
• Poniedziałek po Zielonych Świątkach,
• 23 czerwca – Święto Narodowe,
• 15 Sierpnia,
• 1 listopada,
• 25 i 26 grudnia.

Urlop chorobowy

Pracownik, który z powodu choroby nie może wykonywać swoich obowiązków, zobowiązany jest do ustnego lub pisemnego poinformowania swojego pracodawcę o zaistniałym fakcie pierwszego dnia nieobecności w pracy i dostarczyć zwolnienie lekarskie nie później niż trzeciego dnia nieobecności w pracy. Niezastosowanie się do powyższych wymagań może być powodem zwolnienia pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia. Jeśli pracodawca ma wątpliwości co do sugerowanego stanu zdrowia przez pracownika, może zażądać dodatkowych badań lekarskich.

Urlop macierzyński

Kobiety uprawnione są do płatnych 8 tygodni wolnych od pracy przed porodem oraz 8 lub 12 tygodni (w przypadku karmienia piersią lub ciąży mnogiej).

Zakończenie stosunku pracy

Wypowiadając umowę o pracę na czas nieokreślony pracodawca jest zobowiązany do zachowania pewnych terminów:

• 2 miesiące, jeśli pracownik był zatrudniony przez okres do 5 lat,
• 4 miesiące, jeśli pracownik wykonywał pracę przez okres powyżej 5 lat, a poniżej 10 lat,
• 6 miesięcy, jeśli pracownik przepracował więcej niż 10 lat.

Pracownik, który został zwolniony, może podjąć zatrudnienie u innego pracodawcy w czasie okresu wypowiedzenia. W takim wypadku pracownik jest uprawniony do otrzymywania swojego wynagrodzenia, a nowy pracodawca ma obowiązek wypłaty jedynie różnicy między starym a nowym wynagrodzeniem!!!

Wypowiedzenie umowy o pracę

Każdy pracownik wypowiadający umowę o pracy jest zobowiązany do złożenia rezygnacji w formie pisemnej oraz posiadania kopi pisemnej rezygnacji podpisanej przez pracodawcę.

Pracownik musi uprzedzić pracodawcę o swojej rezygnacji z wyprzedzeniem:

• miesięcznym, jeśli pracował nie dłużej niż 5 lat,
• dwumiesięcznym, jeśli pracował od 5 do 10 lat,
• trzymiesięcznym, jeśli pracował przez okres dłuższy niż 10 lat.

Okres wypowiedzenia umowy o pracę rozpoczyna się 15 dnia każdego miesiąca, jeśli rezygnacja została złożona przed 15-tym oraz 1-ego dnia każdego miesiąca, jeśli rezygnacja nastąpiła po 15 –tym dniu poprzedniego miesiąca.

Pracownik, który porzuci pracę bez wcześniejszego poinformowania pracodawcy, zapłaci odszkodowanie.

Pracownik może zrezygnować z pracy bez wcześniejszego uprzedzenia pracodawcy, jeśli ten poważnie naruszył umowę, np. jeśli przez parę miesięcy nie wypłacał pensji.

Kobiety, które po zakończeniu urlopu macierzyńskiego zdecydują się zrezygnować z powrotu do pracy, ponieważ chcą opiekować się dzieckiem, nie obowiązuje żaden okres wypowiedzenia.

Uznawanie dyplomów i kwalifikacji
Ogólny system wzajemnego uznawania dyplomów i kwalifikacji do celów zawodowych oraz akademickich działała na terenie całej UE.

Ośrodek informacji do spraw uznawania kwalifikacji zawodowych w Luksemburgu:
Jean TAGLIAFERRI
Centre NARIC Luxembourg
Professeur attaché
18-20, montée de la Pétrusse
L-2912 LUXEMBOURG
Tel.: +352 478.51.39
Fax: +352 262.96.037

Co Luksemburg może zaoferować szukającym pracy absolwentom uczelni wyższych? Na początek wysoki standard życia, konkurencyjne zarobki i niską stopę bezrobocia. Ponadto, jeśli lubisz przebywać w towarzystwie ludzi z różnych kręgów kulturowych, Luksemburg jest właściwym miejscem dla Ciebie.

Ekonomia Luksemburga koncentruje się na usługach finansowych oraz na instytucjach Unii Europejskiej. Językami urzędowymi są: język niemiecki, francuski i luksemburski.

Mieszkańcy Luksemburga oddzielają życie prywatne od zawodowego. W kręgach biznesowych nadmierna asertywność i ostry krytycyzm nie są mile widziane. W czasie spotkań ludzie rozmawiają o interesach. Proces decyzyjny opiera się na osiąganiu konsensusu i przez to może być długotrwały. Punktualność jest bardzo ważna zarówno w biznesie, jak i w sytuacjach społecznych. Mieszkańcy Luksemburga są dumni ze swojego kraju i kultury, więc nie próbuj ich porównywać lub pomylić z Belgami lub Francuzami.

W Luksemburgu obowiązuje 40-godzinny tydzień pracy. Pracownik co roku ma prawo do 25 dni urlopu oraz 10 dni świątecznych wolnych od pracy. Zarobki kształtują się w przedziale € 42 tys. - € 60 tys. i są jednymi z najwyższych w Europie. Jest to wywołane obecnością dobrze zarabiających pracowników Unii Europejskiej oraz instytucji finansowych.

Jak starać się o pracę w Luksemburgu? Oto kilka wskazówek:

szukaj ofert w Administration de l’Emploi (narodowe biuro pracy),

Luksemburg nie posiada własnego pełnego systemu uniwersyteckiego, dlatego pracodawcy są przyzwyczajeni do zagranicznych dyplomów,

na terytorium Luksemburga mieszkają i pracują przedstawiciele różnych narodowości, a co za tym idzie, musisz wykazać się bardzo dobrą znajomością języków obcych, która zostanie zweryfikowana w czasie rozmowy kwalifikacyjnej,

firmy często rekrutują pracowników korzystając z sieci kontaktów nieformalnych. Dosyć popularne jest szukanie pracy przez telefon,

w czasie rozmowy kwalifikacyjnej bądź przygotowany do udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące zakresu działalności firmy, jak również poparcia Twoich osiągnięć przykładami z życia,

pracodawcy wymagają od Ciebie formalnego podejścia do szukania pracy.

Wskazówki dotyczące sporządzenia idealnego CV:

z powodu wielonarodowości Luksemburga, nie istnieją ściśle określone reguły dotyczące formatu CV. Jednakże, powinieneś wziąć pod uwagę narodowość osoby rekrutującej lub firmy, w której ubiegasz się o pracę,

jeśli nie zostało to inaczej określone, napisz swoje CV w języku francuskim.

Kilka rad dotyczących pisania listu motywacyjnego:

napisz list motywacyjny odręcznie,

list motywacyjny, podobnie jak CV, powinien być napisany w języku francuskim chyba, że inaczej zostało to ustalone w ogłoszeniu dotyczącym pracy,

do dokumentów aplikacyjnych dołącz kopie dyplomów, certyfikatów i referencji. Możesz również dołączyć zdjęcie.